Blog vd Bonen

Bonen in de kunst

Marieke van Eyndhoven - Wednesday, April 06, 2016

 

Bonen en granen vielen een grote eer te beurt. Slimme nomaden ontdekten hoe ze deze gewassen konden telen. Om hun akkers te verzorgen, hingen die nomaden hun zwervend bestaan aan de wilgen. En stopten met jagen. (Tegen planten aanpraten is toch makkelijker dan achter dieren aanrennen.) Het gevolg? De voedingswaarde van het dagelijks dieet schoot omhoog. En de bevolking nam toe. Dus een aantal eenvoudige planten waren de start van wat we nu de beschaving noemen.

 

Maar die arme helden van bonen eindigden ras in het verdomhoekje. Het begon met de eerste zelfverklaarde dokters in klassiek Griekenland. Zij beweerden dat bonen olifantsziekte, depressiviteit en zweren veroorzaken. Dit soort "medische wijsheden" zadelden bonen op met een negatief imago. Maar er was meer. In de Griekse maatschappij ontstonden klassen. Het gepeupel bleef bonen en groenten eten. Maar de rijken laafden zich aan vlees en wild. Met voeding en kleding liet je zien wie je was. Het eten van bonen was ineens armoedig.

 

Het medisch smetje is er nu wel af. Maar het sociale vlekje bleef bonen parten spelen in de Westerse wereld. Er kleefde een onbewuste associatie aan bonen. Boon = armoevoer. (En bedankt Griekenland.)

 

Maar in de kunstwereld was men dankbaar voor de val van de bonen. Niets zo mooi als symboliek. Wilde een kunstenaar het leven van de gewone man vast leggen. Armoe of verval portretteren. De boon was een dankbaar aangrijppunt.

 

Lees het volgende gedicht uit 1959 van Gwendolyn Brooks. Het is prachtig. En ook vernuftig. En het gebruik van het beeld van de bonen is zo slim.

 

- - - - - - - - - - - - - - - -

 

The Bean Eaters

 

They eat beans mostly, this old yellow pair.
Dinner is a casual affair.
Plain chipware on a plain and creaking wood,
Tin flatware.

 

Two who are Mostly Good.
Two who have lived their day,
But keep on putting on their clothes
And putting things away.

 

And remembering ...
Remembering, with twinklings and twinges,
As they lean over the beans in their rented back room that is full of beads and receipts
and dolls and cloths, tobacco crumbs, vases and fringes.

 

- - - - - - - - - - - - - - - -

 

Nou ben jij als echte bonenliefhebber, natuurlijk niet gevoelig voor suggestie en vooroordeel. Dus maak gerust een selfie. Van jou met een magische boon.

 


 

Over de tuinboon, wedergeboorte, vruchtbaarheid, lust en winderigheid

Marieke van Eyndhoven - Friday, March 04, 2016

 

Gut. Ik heb altijd van geschiedenis gehouden. Maar ik wist iets niet. Er zijn ook culinair geschiedkundigen. Die houden zich bezig met onderzoek over het eten van toen. En met het duiden en reconstrueren van oude recepten. Wat lijkt me dat een leuk vak. (De doorsnee werkweek van een culinair historicus moet toch wel een feestje voor de zintuigen zijn.)

 

Nou zit de geschiedenis boordevol sporen van bonen. Dat is niet zo gek. De belangrijke eetbare geslachten doen al tijden mee. En ieder van die geslachten startte het bestaan in een specifieke uithoek van de aarde. Elk geslacht en een continent. Voor eeuwig vergroeid. Met een gedeelde geschiedenis.

 

Konden de bonen praten, dan hadden ze prachtige verhalen. Over het wel en wee van het eigen geslacht. En over de worstelingen van de mens op het continent. Gelukkig zijn er culinair geschiedkundigen die het woord kunnen doen voor de boontjes. En die komen met prachtige anekdotes die ze ontworsteld hebben aan de oude tijden door het doen van noest uitpluiswerk.

 

Een mooi voorbeeld. De tuinboon stamt ergens uit Europa. Ze mogen dus een titel dragen. Oude Wereld boon. In de klassieke oudheid projecteerden de Grieken binnen de kortste keren allerlei wilde ideeën op de arme Vicia faba. Over wedergeboorte, vruchtbaarheid, lust en winderigheid.

 

Even een kijkje achter het geschiedkundig scherm.

 

Het begon met Pythagoras. (Inderdaad de man van die stelling.) Waarom verbood hij het eten van tuinbonen? Pythagoreeërs waren in de oude wereld bekend om hun vegetarisme. De uitleg voor de vegetarische levensstijl was dat Pythagoras op reizen naar Egypte het idee van reïncarnatie had geadopteerd. Maar waarom dan het verbod op bonen? De meest simpele verklaring is dat Pythagoras geloofde dat bonen onderdeel waren van de reïncarnatiecyclus. Bonen waren een thuis voor zielen op doortocht. Porphyry, een volgeling van Pythagoras schreef dat bonen gelijkenis tonen met de vrouwelijke geslachtsdelen. Hiermee bedoelde hij dat ze symbool stonden voor wedergeboorte. Aristoteles vergeleek bonen met mannelijke testikels. Maar hij voegde er aan toe dat bonenstaken hol zijn. En dus fungeren als een liftschacht vanuit de onderwereld. Hij noemde ze ladders. En dat klopt wel. De peulen die horizontaal groeien laten de tuinboon op een ladder lijken. En dit verklaart misschien waarom Pythagoras niet alleen eten van bonen verbood. Maar ook het plukken van bonen. En lopen door een bonenveld. Daarmee verstoorde je de cyclus van wedergeboorte.

 

Taal ondersteunt ideeën. Het Griekse woord voor boon is kyamos. Van het werkwoord kyein wat opzwellen betekent. Het Germaanse woord Bohne komt van bhouna wat opzwellen betekent. Het Latijnse woord fava is afgeleid van bhabha wat opzwellen betekent. De bonenpeul zwelt op. Net als de buik van zwangere vrouwen. Het lijkt dat in Indo-Europese talen het woord tuinboon is verbonden met het idee van zwangerschap en wedergeboorte. De boon staat symbool voor vruchtbaarheid.

 

Van het een kwam het ander. Van vruchtbaarheidssymbool naar afrodisiacum is een kleine stap. Klassieke schrijvers betitelden de tuinboon als lustopwekkend. En priesters weigerden pertinent om tuinbonen te eten. Dit idee was gekoppeld aan de winderigheid die tuinbonen veroorzaken. Het Latijnse woord anima betekent lucht. Of het basisprincipe van leven. Volgens Pliny vormde anima zich in de maag maar ook tijdens de seksuele daad. Winderigheid en begeerte gingen hand in hand. En daarom zorgden bonen niet alleen voor winderigheid, maar ook voor geslachtsdrift en een verhoogde vruchtbaarheid.

 

Met deze kennis gewapend is het eten van tuinbonen ineens een heel andere ervaring. Deze boon die gehaat is door kinderen, heeft opeens een verdomd spannend kantje.

 

 

 

Foto van tuinboon

 


OVER DE HIPPE BOON

WEB WINKEL

ONTVANG ONZE NIEUWSBRIEF

LATEN WE PRATEN

De Hippe Boon (handelsnaam Odhinn BV) • Lopikerweg Oost 130 • 3412 KG • Lopikerkapel • Nederland

KvK # 30193970 • BTW # NL 812976484B02

ING Bank De Meern • Rekeningnummer: 66.72.55.370 • IBAN: NL37INGB0667255370 • BIC: INGBNL2A